Ερώτημα: γιατί πολλοί άνθρωποι καταλήγουν σε άποψη, γνώμη, πεποίθηση για ένα θέμα χωρίς να έχουν τα δεδομένα και υιοθετούν λανθασμένες πληροφορίες ή και «λάσπη» ακόμη;

Απάντηση[1]: Είναι μία, δυστυχώς, συνηθισμένη αντίδραση. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν σχηματίζουν απόψεις μόνο με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, αλλά από έναν συνδυασμό εμπειριών, συναισθημάτων, κοινωνικών επιρροών και νοητικών συντομεύσεων.

Μερικοί βασικοί λόγοι είναι:

Ο εγκέφαλος προτιμά τη βεβαιότητα από την αβεβαιότητα. Το να πεις «δεν ξέρω ακόμα» είναι ψυχολογικά πιο απαιτητικό από το να υιοθετήσεις μια εξήγηση.

· Χρησιμοποιούμε νοητικές συντομεύσεις. Αντί να αναλύουμε κάθε θέμα από την αρχή, βασιζόμαστε σε εμπειρίες, στερεότυπα ή γνώμες ανθρώπων που εμπιστευόμαστε.

· Επιβεβαιωτική προκατάληψη. Έχουμε την τάση να δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στις πληροφορίες που συμφωνούν με όσα ήδη πιστεύουμε και να αγνοούμε ή να υποτιμούμε τις αντίθετες.

· Κοινωνική ταυτότητα. Πολλές πεποιθήσεις συνδέονται με την ομάδα στην οποία ανήκουμε (οικογένεια, φίλους, πολιτική, θρησκεία, επάγγελμα). Η άποψη γίνεται μέρος της ταυτότητάς μας.

· Υπερβολική αυτοπεποίθηση. Οι άνθρωποι συχνά υπερεκτιμούν πόσο καλά κατανοούν ένα θέμα.

· Περιορισμένος χρόνος και ενέργεια. Δεν είναι εφικτό να μελετάμε σε βάθος κάθε ζήτημα. Έτσι, πολλές απόψεις σχηματίζονται με ελλιπή πληροφόρηση.

·  Συναισθήματα. Ο φόβος, η ελπίδα, ο θυμός ή η συμπάθεια μπορούν να επηρεάσουν την κρίση μας εξίσου ή και περισσότερο από τα αντικειμενικά στοιχεία.

  Τέλος, καλό είναι να ενδυναμώσουμε όλοι και όλες τα βασικά χαρακτηριστικά της κριτικής μας σκέψης (επαγωγικός, παραγωγικός και αναλογικός συλλογισμός):

• Αναζητάς περισσότερες πληροφορίες αντί να αρκείσαι στην πρώτη εξήγηση.
• Αξιολόγηση των αποδείξεων
• Ξεχωρίζεις τις γνώμες από τα δεδομένα.
• Εξετάζεις την ποιότητα και την αξιοπιστία των πηγών.
• Προσπαθείς να εντοπίσεις τόσο τις προκαταλήψεις των άλλων όσο και τις δικές σου.
• Ανοχή στην αβεβαιότητα
• Είσαι πρόθυμος να αλλάξεις θέση όταν τα δεδομένα το δικαιολογούν.
• Δεν υπερασπίζεσαι μια άποψη μόνο και μόνο επειδή είναι δική σου.
• Εξέταση εναλλακτικών εξηγήσεων
• Δεν σταματάς στην πρώτη εξήγηση που φαίνεται πειστική.
• Αναρωτιέσαι: «Υπάρχει κάποια άλλη εξήγηση που ταιριάζει καλύτερα στα δεδομένα;»

 

---

[1] Και με τη συνδρομή της ΑΙ